ÇALIŞMA YAŞAMINDA PSİKOSOSYAL RİSKLERİN ÖLÇÜMÜNE GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

Ceyda Şahan, Yücel Demiral

Özet


Çalışma yaşamında psikososyal risklerin çalışanların sağlığını olumsuz yönde etkilediği ve çeşitli hastalıklara neden olduğu bilinmektedir. İşin karmaşıklığı, anlamı, değişkenliği, zihinsel iş yükü, zaman baskısı, değişken çalışma saatleri, kariyer olanakları, rol çatışması, eğitim, kişisel ilişkiler, sosyal destek, iş-ev çatışması, yaş ve kültürel ayrımcılık gibi birçok psikososyal risk etmeni tanımlanmıştır. Psikososyal risk etmenleri; fiziksel, ve kimyasal gibi risklerden farklı olarak doğrudan ölçülemez. Bu nedenle psikososyal riskleri ve bunların çalışanlar üzerine etkilerinin ölçülmesi için modellere gereksinim duyulmuştur. İş yükü-kontrol-sosyal destek modeli ve çaba-ödül uyumsuzluk modelleri sıklıkla araştırmalarda ve uygulamada kullanılan modellerdir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda duygusal talepler, işin anlamı, öngörülebilirlik, liderlik kalitesi, iş-ev çatışması, rol açıklığı gibi yeni kavramların iş stresi oluşumunda önemli etkileri olduğu anlaşılmıştır. İşyerlerinde psikososyal risk değerlendirmesi yapmak için küçük işletmelerde kalitatif yöntemler kullanılabilirse de genellikle ölçeklerin kullanılması maliyet, zaman ve izlem açısından daha kullanışlıdır. Bu amaçla Türkçe’ye uyarlanan, geçerli ve güvenilir dört ölçek bulunmaktadır. Türkiye'de de psikososyal riskler politika yapıcılar tarafından öncelikli sorun olarak görülmemesine rağmen, ilerleyen yıllarda öneminin giderek artması beklenmektedir. Psikososyal risklerin izlenmesi öncelikle çalışanların sağlık ve güvenliklerinin korunması ve geliştirilmesi açısından önemlidir. Bu nedenle risk değerlendirme süreçlerinde standart araçlarla izlem yapılmasına gereksinim vardır. İzlem yapılması, bir taraftan psikososyal risklerle ilgili farkındalığın artmasını, diğer taraftan önlemlerin geliştirilmesi için olanak sağlayacaktır.

Anahtar kelimeler: psikososyal riskler, iş, stres

 

CURRENT APPROACHES IN THE MEASUREMENT OF PSYCHOSOCIAL RISKS IN WORK LIFE

It is known that psychosocial risks in the workplace negatively affect the health of employees and they cause various diseases. Many psychosocial risk factors have been defined such as complexity, meaning of work, variability, mental workload, time pressure, variable working hours, career opportunuties, role conflict, education, personal relationships, social support, work-life conflict, age and cultural discrimination. Psychosocial risk factors cannot be measured directly unlike physical, chemical etc. risks. Therefore, models are needed to measure psychosocial risks and their effects on employees. Demand-control-social support and effort-reward inbalance models are commonly used in the research and practical applicaitons. In recent studies, it has been shown that new concepts such as emotional demands, meaning of work, predictability, quality of leadership, work-life conflict, role clarity have important effects on work stress. Although qualitative methods might be used in small-medium enterprises to perform psychosocial risk assessments in workplaces, the use of scales is generally useful in terms of low cost, and easy to follow-up. There are four valid and reliable scales adapted to Turkish language to this end. Although psychosocial risks are not seen as a priority by policy makers in Turkey, it would be expected to increase the importance of these risks in the following years. Monitoring of psychosocial risks is primarily important in terms of protecting and improving the health and safety of the workers. For this reason, it is necessary to follow up the workers with a standard tools in risk assessment processes. This will not only increase the awareness about psychosocial risks, but also will enable the development of mitigation and prevention.

Key words: psychosocial risks, work, stress


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.