Mesleksel Gelişim  [Solunum Hastalıkları]
Ana Sayfa
İletişim İçin
Arama Yap
Oturum Aç

Başvuru Formu
Kurs Yönergesi
Protokol
Ders Programı
Genel
Sunum Formu
Değerlendirme Formu
Katılım Yazısı
Çağrı Yazısı
Program
Temel Bilgi
Genel
Tehlike Unsurları
Tehlikeli Maddeler
Solunum Hastalıkları
 
Türk Tabipleri Birliği
Ana Sayfa arrow Solunum Hastalıkları arrow Mesleki Akciğer Hastalıkları arrow BİSİNOZİS


BİSİNOZİS Yazdır E-posta
İngiltere de sanayi devrimi ile birlikte pamuklu tekstil sektöründe üretim makinalarla yapılmaya başlanması , birçok işletmenin açılmasını, büyük miktarlarda pamuğun çok sayıda insan çalıştırılarak işlenmesini sağlamıştır.Bu işyerlerinde çalışanların küçük yaşlardan itibaren, hiçbir koruyucu önlem alınmaksızın uzun süre çalıştırılması, bir çok sağlık sorununu da beraberinde getirmiştir.Daha 1800'lerin başında pamuk işçilerinde iş ile ilişkili öksürük ve göğüste rahatsızlık hissinin ortaya çıktığı bildirilmiştir.Hemen ardından  bisinozise özgü  semptomların spesifik periyodik yapısında tanımlanmıştır.Buna göre işçiler pamuk tozuyla karşılaştıkları ilk iş günlerinde daha çok rahatsızlık hissediyorlar , hafta sonu tatiline doğru rahatsızlığın azaldığını ifade ediyorlardı.

Son birkaç yıldır gelişmiş ülkelerde toz kontrolünün etkin olarak sağlanmasıyla bisinozis prevalansı %50 lerden %3'lere gerilemiştir.Orta ve Uzak Doğuda ise hala %50 düzeylerindedir.Türkiye de pamuklu sektöründe 1966 yılından buyana bisinozis prevalansı araştıran çalışmalarda %46'ya ulaşan farklı değerler saptanmıştır.Son yıllarda Ege bölgesinden iki çalışmada prevalans %3,5 düzeyinde bulunmuştur. Bisinoze en sık yol açan bitki pamuktur.Pamuk toplandıktan sonra konfeksiyon aşamasına kadar tüm işlemler sırasında pamuk tozu oluşur.Keten , sisal , kendir , kapok, jüt ve hatta yünde bisinozise neden olan diğer bitkiledir. Bisinozisten sorumlu mekanizma(lar) ve sorumlu etken(ler) hala tartışmalıdır.Suyla yıkanmış pamuğun tozunun bisinozis oluşturmaması nedeniyle suda çözünen bir maddenin  sorumlu olduğu düşünülmektedir.İleri sürülen mekanizmalar;Histaminin nonimmunolojik salınımı , Bakteriyel endotoksin , fungal enzimler,  mediatörlerin nonspesifik farmakolojik salınımıdır.

Klinik Değerlendirme
Bisinozis klasik olarak işten uzaklaşınca ya da tatilden sonraki ilk iş günü , işe başladıktan  3-4 saat sonra , işle ilişkili chest tightness(=göğüste şişkinlik/sertlik hissi) ortaya çıkması , bu yakınmanın takip eden iş günlerinde şiddetinin giderek azalması , sonraki çalışma haftasında da aynı ritmik özelliği sürdürmesi ile karakterli bir tablodur.Son yıllarda bisinozisin akut ve kronik olarak iki formda değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir; Akut bisinozis akut havayolu yanıtını kapsar. Pamuk tozuna yeni maruz kalanlarda görülür.Kronik bisinozis ise pamuk tozuna uzun yıllar  maruziyetten  sonra ortaya çıkan solunumsal bozukluk ve semptomlara dayandırılır.Akut bisinozis:Pamuk tozu ile ilk defa karşılaşan olguların yaklaşık 1/3 çok değişik şiddetlerde akut havayolu yanıtı ortaya çıkmaktadır.Kronik bisinozis:Yukarı da tanımlanan klasik bisinozis tablosudur.Başlangıçta kuru öksürük ve hırıltıda bulunabilir.İşçiler çoğunlukla çalışma dönemini ilk yarısında şiddetli semptomlardan yakınırlar.Semptomik işçilerin çoğu gece evde de yakınmalarında ek bir şiddetlenme hissederler. Bisinozis tablosu WHO tarafından derecelendirilmiştir.(Tablo 6)

İş yapılmayan bir dönemi takip eden ilk iş günü chest tightness(=göğüste şişkinlik/sertlik hissi)nefes darlığı gibi solunumsal yakınmaların görülmesi tanı koydurur.

Öyküde tozla karşılaşılan ilk iş günü solunumsal semptomlar en şiddetlidir ve bu durum fonksiyonel parametrelere de bir derceye kadar yansır. Bu nedenle tanı iş öncesi ve sonrasında yapılan solunum fonksiyon testi ile desteklenebilir.İlk iş günü işe başlamadan ve iş bitiminde yapılan iki ölçüm sonunda , işçilerde , işten sonra FEV1 yada PEF deki azalma akut etki ile uyumludur.(tablo 6) Azalmanın büyüklüğü bisinozisin fonksiyonel evresini belirler.En büyük fonksiyonel etki ilk iş günü gözlenir.Takip eden iş günlerinde fonksiyonel parametrelerdeki değişikliğin düzeyinde azalma saptanır.Ancak seri solunum fonksiyon testi ölçümlerinde klasik tablo dışında değişimler de saptanabilir.

Tablo 6:WHO'nun bisinozis sınıflaması

Klinik derecelendirme

Evre 0

Semptom Yok

Evre B1

İlk iş günlerinin çoğunda chest tightness ve/veya dispne

Evre B2

İlk ve diğer iş günlerinde chest tightness ve/veya dispne

Solunumsal irritasyon

Evre RTI 1

Toz ve ilişkili öksürük

Evre RTI 2

Toz ile başlayan veya şiddetlenen yılın üç ayının çoğu günlerinde balgam çıkarma

Evre RTI 3

2 yıl veya daha uzun süre toz mazuriyeti ile başlayan veya şiddetlenen balgam veya göğüs hastalığı alevlenme dönemleri

Akut değişiklikler

Etki(-) < %5
Hafif %5-10
Orta %10-20
Ağır > %20

Kronik değişiklikler**

Etki(-) ? %70
Hafif- Orta % 60-70
Ağır < %60

(*) 2 günlük tozuz dönem sonrasında ilk çalışma gününde iş öncesi -sonrası FEV1 de azalma.
(**)FEV1 %beklenen değer.İki günlük tozsuz dönemi takiben iş öncesi tekrarlanmalı.


Takip ve Tedavi
Semptomların hafifletilebilmesi için inhalasyon yolu ile bronkodilatör ve kortikosteroidler kullanılabilir.Ancak hastalığın erkenden belirlenmesi ve kişinin maruziyet alanından uzaklaştırılması temel tedbirdir.Hastalığın bir evreden diğerine düzenli bir şiddetlenme göstermediği unutulmamalıdır.Bazen her hangi bir sorun yok iken birkaç evre birden gelişerek şiddetli bir tablo ortaya çıkabilir.Kendiliğinden gerileme de görülebilir. Bisinozisin son döneminde irreversibl hava yolu  obstrüksiyonu gelişir , yani kronik obstrüktif akciğer hastalığı ile eş bir tablo söz konusudur.Hastalığın ilerlemesini önleyen temel tedbir toz maruziyetinin önlenmesidir.Solunan tozdaki azalmanın dahi hastalık sıklığını azalttığı bilinmektedir.

 
Türk Tabipleri Birliği [ ]