Adli Tıp Uzmanı Olmayan Hekimler, Savcı ve Hakimlerin İstanbul Protokolü Eğitimi

Türk Tabipleri Birliği olarak iyi hekimlik, herkese sağlık ve bağımsız demokratik bir Türkiye temelinde on yıllardır sürdürdüğümüz faaliyetlerimizin önemli bir bileşenini insan hakları alanındaki çalışmalarımız oluşturmaktadır. İşkenceye karşı mücadele de bu kapsamdaki çalışmalarımızın önemli bir başlığıdır. Bu mücadelede bir yandan bir insanlık suçu olan işkencenin önlenmesine katkıda bulunmaya çalışırken diğer yandan insan eliyle gerçekleştirilen travmanın en özgül biçimlerinden biri olan işkenceye maruz kalan insanların travma ile baş etmesine katkıda bulunuyoruz. Kuşkusuz bu kapsamdaki çalışmalarımızın bir diğer ayağını da işkencenin etkin bir biçimde belgelendirilmesi ve izlenmesi oluşturuyor.

Türk Tabipleri Birliği işkence karşıtı çalışmalarının bir  sonucu olarak, 1996 yılında bilimsel ve etik değerler ışığında işkencenin etkin soruşturulması ve belgelendirilmesi konusunda hekim, sağlık çalışanı ve hukukçulara yönelik bir protokolün Türkiye İnsan Hakları Vakfı ve Adli Tıp Uzmanları derneği ile birlikte geliştirilmesi kararı almıştı. Yüzlerce meslektaşımızın katkısı ve bu alanda çalışan pek çok ülkeden kişi ve kurumun katılımı ile üç yıllık hazırlık çalışması 11-13 Mart 1999 tarihinde İstanbul’da ev sahipliğini yaptığımızı uluslararası bir toplantı ile sonuçlanmıştı. Burada son hali verilen ve kısa adıyla İstanbul Protokolü olarak anılan belge aynı yıl içinde Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda onaylanarak bir BM metni niteliği kazanmıştı.

Birliğimiz 2000 yılından bu yana, İstanbul Protokolü’nün etkin biçimde uygulanabilmesi amacıyla,  THİV ve ATUD ile birlikte  yüzlerce meslektaşımızın katıldığı, pek çok eğitim programını gerçekleştirmiş, ayrıca da pek çok uluslar arası eğitime katkıda bulunmuştur. Son olarak 19-21 Ocak 2007 tarihinde İstanbul’da bir “Eğiticiler Eğitimi” de yine TTB, TIHV ve ATUD tarafından gerçekleştirilmiştir.

Bütün bu çalışmalar sürerken gündelik uygulamada kullanılan adli rapor formlarının İstanbul Protokolü yönünde geliştirilmesi için  ilgili bakanlıklarla belli ölçüde olumluluklar içeren müzakereler de gerçekleştirilmiştir.

Birliğimizin bu kapsamdaki çalışmaları sürerken, bu çalışmaların uluslararası prestijinin de bir sonucu olarak  2004 yılı Kasım ayında Adli Tıp Kurumu Adalet Bakanlığı adına ilki 750 hekim, savcı ve hakime, diğeri ise 4000 hekim, 1000 savcı ve 500 hâkime yönelik İstanbul Protokolünün etkin kullanımına yönelik eğitim programlarını düzenlenmesi amacıyla projeler hazırlamış ve Avrupa Komisyonu’na sunmuştur. Adli Tıp Kurumu hazırladığı bu projelerin hayata geçmesi için Avrupa Komisyonu’yla yürüttüğü müzakerelerin bir aşamasında kendisi,  hekimlerin katılımdan sorumlu Sağlık Bakanlığı ve savcı-hâkimlerin katılımdan sorumlu Adalet Bakanlığı adına eğitimlerin doğrudan Türk Tabipleri Birliği tarafından verilmesini Birliğimiz’den talep etmiştir.

TTB’nin insan hakları alanında yıllardır  yürüttüğü çalışmalarının ve bu alandaki haklı saygınlığının sonucu olduğunun bilincinde olarak Adli Tıp Kurumu ve ilgili bakanlıklardan gelen bu talep bilimsel ve etik değerlere mutlak özen gösterilmesi, işbirliği içinde  olduğumuz Adli Tıp Uzmanları Derneği ile Türkiye İnsan Hakları Vakfı’nın katkılarının da alınması kaydı ile Merkez Konseyimiz’ce olumlu karşılanmıştır. O tarihten sonra ATK’nın projesinin ilgili tüm taraflarıyla bilimsel ve etik değerlerin güvencesini sağlamaya dönük üç yıl süren müzakereler yürütülmüş yukarda anılan projelerin ilkinde ortak çalışma imkanı yaratılamamış fakat 5500 kişiye yönelik (4000 hekim, 1500 hakim-savcı) ikinci projede ilerleme kaydedilerek 1 Aralık 2007 tarihinde Türk Tabipleri Birliği ile Başbakanlık’a bağlı Hazine Müsteşarlığı Merkezi Finans ve İhale Birimi arasında “Adli Tıp Uzmanı Olmayan Hekimler, Savcı ve Hakimlerin İstanbul Protokolü Bilgi Düzeyini Yükseltme Eğitimine Dair Sözleşme” imzalanarak TTB’de çalışmalara başlanmıştır..

Çalışma kapsamında;

1-TTB, hekim, savcı ve hakimlerin İstanbul Protokolüne ilişkin eğitim ihtiyaçlarını belirleyecek

2-250 hekim, savcı ve hakimi İstanbul Protokolü eğiticisi olarak eğitecek

3-TTB tarafından eğitilmiş bu 250 eğitici ise 4000 hekim, 1500 savcı ve hakime 2-3 günlük İstanbul protokolü eğitimi verecektir. Bu eğitimler TTB ekibi tarafından izlenecek, değerlendirilecek ve yine TTB ekibi tarafından ileride uygulanacak eğitimlere yönelik ihtiyaç tespiti ve öneriler geliştirilecektir.

4-Yürütülecek bu eğitim etkinliklerinin yanı sıra/buna paralel olarak TTB’nin bu çalışmalarından yararlanacak tüm tarafların katılımıyla İstanbul Protokolü temelinde işkencenin raporlaştırılması ve izlenmesine yönelik olarak yeni prosedürler, hizmetler  ve strateji geliştirilecektir.  

Eğitimler ve buna paralel diğer çalışmalar yıllardır TTB’de İstanbul Protokolü faaliyetlerini yürüten çalışma grubumuzun katkısı ile sürdürülecektir. Diğer yandan A.Ü.S.B.F İnsan Hakları Merkezi ve uluslar arası bir insan hakları kuruluşu olan The International Rehabilitation Council for Torture Victims  (IRCT) ile de işbirliği yapılacaktır.

Bu çalışma Türkiye’de işkencenin adli makamlarca uluslararası standartlara uygun bir biçimde soruşturulması; tıbbi değerlendirmede bilimsel ve etik standartların yaygınlaştırılması açısından önemli bir fırsat sunmanın yanı sıra TTB’nin mesleki faaliyetlerinin daha nitelikli hale gelmesine de katkı sağlayacaktır. Bu nedenle Tabip Odalarımızın, insan hakları ve pratisyen hekimlik komisyonları başta olmak üzere, bu çalışma ile ilgili tüm faaliyetleri yakından izleyip, eğitimlere katılımı özendirmeleri, eğitimlerin gerçekleştirildiği illerde ev sahipliği yapmalarının yanısıra ilgili diğer çalışmalara doğrudan katılarak katkı sunmaları son derece değerli olacaktır.

Çalışma kapsamındaki gelişmeler ve internet sitemizin bu bölümünde duyurulacağı gibi odalarımız ile çeşitli biçimlerde sistematik olarak paylaşılacaktır..

Dr. Altan Ayaz
Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi
Genel Sekreteri